BỆNH TAY CHÂN MIỆNG LÀ GÌ ?
Bệnh tay chân miệng dễ gây thành dịch lớn song chưa có thuốc đặc trị. Trẻ nhỏ không điều trị kịp thời có thể gặp các biến chứng nguy hiểm.PGS. TS Nguyễn Tiến Dũng, nguyên Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai, cho hay tay chân miệng là bệnh nhiễm virus cấp tính, lây truyền qua đường tiêu hóa, thường gặp ở trẻ nhỏ và có khả năng gây thành dịch lớn.
Bệnh phổ biến ở nhiều nước châu Á. Riêng tại nước ta, thông thường mùa dịch của bệnh Tay chân miệng là từ tháng 3 đến tháng 5 hàng năm.
Theo ThS. BS Nguyễn Quốc Thái - Phòng cấp cứu Khoa Truyền nhiễm - Bệnh viện Bạch Mai, trong nhóm virus gây bệnh, nguy hiểm nhất là EV71, lây truyền qua đường tiêu hóa, vào đường ruột, từ đó đi vào hệ bạch huyết xâm nhập vào các cơ quan trong đó có hệ thần kinh trung ương. Hệ quả gây viêm não, có tỷ lệ tử vong cao, di chứng lớn.
Biểu hiện nốt phỏng ở lòng bàn chân trong bệnh tay chân miệng . Ảnh: Sức khỏe đời sốngNhận biết tay chân miệng
Vẫn theo PGS Dũng, thời gian ủ bệnh thông thường từ khi nhiễm bệnh tới khi khởi phát triệu chứng là 3-7 ngày.
Bệnh thường bắt đầu với các biểu hiện như sốt (sốt thường kéo dài 24-48 giờ), chán ăn, mệt mỏi và thường xuyên bị đau họng.
Sau đó, khoảng 1-2 ngày, người bệnh xuất hiện đau trong miệng, có đốm đỏ như phỏng rộp và sau đó trở thành vết loét. Vết loét thường nằm trên lưỡi, nướu răng (lợi) và niêm mạc má.
Bên cạnh đó, bệnh nhân tay chân miệng còn bị phát ban trên da, không ngứa trong 1-2 ngày với những đốm màu đỏ, đôi khi còn có hiện tượng rộp da. Ban thường nằm trong lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông hoặc ở cơ quan sinh dục.
Đặc biệt, người bị bệnh tay chân miệng có thể không biểu hiện triệu chứng hoặc chỉ có phát ban, loét miệng. Nhiều trường hợp, bệnh có thể diễn biến nhanh với các triệu chứng về thần kinh, hô hấp và dẫn đến tử vong.

Tay chân miệng lây nhiễm như thế nào?
Theo PGS Dũng, virus gây bệnh tay chân miệng có thể lây nhiễm từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch mũi, họng, nước bọt, chất dịch từ mụn nước, hoặc phân của người bị nhiễm bệnh. Người bị bệnh có thể làm lây lan bệnh nhiều nhất trong tuần đầu tiên của bệnh, nhưng thời gian lây nhiễm có thể kéo dài trong vài tuần (do virus vẫn tồn tại trong phân).Do đó, tất cả những người chưa từng bị bệnh tay chân miệng đều có nguy cơ nhiễm bệnh, nhưng không phải ai bị nhiễm cũng xuất hiện bệnh. Trong đó, trẻ em dưới 10 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi là những đối tượng dễ mắc bệnh nhất kèm theo các biến chứng nặng. Lý giải điều này, PGS Dũng cho rằng do trẻ em có ít kháng thể hơn người lớn và ít khả năng miễn dịch khi tiếp xúc.
Bác sĩ Nguyễn Quốc Thái cũng cho biết thêm, trẻ đưa vật dụng (đồ chơi) chứa mầm bệnh vào mồm là cách lây bệnh phổ biến nhất. Ngoài ra, con đường lây nhiễm có thể do ăn uống, nếu mầm bệnh còn tồn dư trong thực phẩm.
Đặc biệt, hiện nay, các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng.
DẤU HIỆU NHẬN BIẾT BỆNH TAY CHÂN MIỆNG
Các triệu chứng của bệnhCác dấu hiệu của bệnh tay chân miệng bao gồm: sốt (sốt nhẹ hoặc sốt cao) và tổn thương ở da (rát đỏ, mụn nước ở các vị trí đặc biệt như họng, quanh miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối…). Tuy nhiên, nhiều khi cha mẹ phải rất tinh ý mới phát hiện kịp thời.
Chị Hà, mẹ bé Nguyễn Thu Linh (14 tháng, ở Hải Dương) cho biết trước đây vài ngày, cháu sốt cao 39-40 độ liên tục, không đáp ứng với thuốc hạ sốt, miệng xuất hiện vài nốt nhỏ li ti. Gia đình đưa bé đi khám tại tuyến cơ sở thì được chẩn đoán viêm họng cấp và cho thuốc uống. Tuy nhiên, sau khi thấy tình trạng của con vẫn không thuyên giảm, gia đình vội đưa bé lên Bệnh viện Nhi Trung ương. Tại đây, cháu Linh được thăm khám, làm các xét nghiệm và được chẩn đoán mắc tay chân miệng.
Hay trường hợp cháu Đỗ Thùy Minh (22 tháng tuổi, ở Hà Đông, Hà Nội) cũng phải nhập viện điều trị tay chân miệng do cháu đột nhiên sốt cao 39-40 độ, quấy khóc liên tục. “Sau khi vào viện một ngày, cháu mới nổi các nốt mụn bé ở cổ họng, khe bẹn, nếu không để ý kĩ, rất khó nhìn thấy”, cha bệnh nhi Minh cho hay.
Dấu hiệu sớm cảnh báo diễn biến nặng
- Quấy khóc dai dẳng kéo dài: Trẻ có thể quấy khóc nhiều, thậm chí là quấy khóc cả đêm không ngủ. Trẻ cứ ngủ khoảng 15-20 phút lại dậy quấy khóc khoảng 15-20 phút rồi lại ngủ tiếp. Nhiều cha mẹ thường giải thích là do bé có các nốt đau miệng nhưng thực tế không phải vậy. Đó là do tình trạng nhiễm độc thần kinh ở giai đoạn rất sớm.
- Sốt cao không hạ: Trẻ sốt trên 38,5 độ C kéo dài hơn 48 giờ và không đáp ứng với thuốc hạ nhiệt paracetamol. Các quá trình đáp ứng viêm rất mạnh trong cơ thể, gây nên tình trạng nhiễm độc thần kinh. Lúc này, cần dùng một loại thuốc hạ sốt đặc biệt hơn đó là các chế phẩm có Ibuprofen.
- Giật mình: Đây là dấu hiệu của tình trạng nhiễm độc thần kinh. Chú ý phát hiện triệu chứng này ngay cả khi trẻ đang chơi, quan sát xem tần suất giật mình có tăng theo thời gian hay không.
Nếu trẻ có 1 trong 3 triệu chứng nêu trên, cần đưa trẻ đi khám để được xử trí kịp thời.
“Tay chân miệng là bệnh nhiễm virus cấp tính lây truyền theo đường tiêu hóa thường gặp ở trẻ nhỏ và rất dễ lây cho người khác, dễ bùng phát thành dịch. Tại khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Nhi Trung ương, số lượng người nhà vào thăm bệnh nhân rất đông nhưng rất ít người rửa tay trước khi ra khỏi phòng bệnh. Chính họ lại có thể trở thành nguyên nhân khiến bệnh từ bệnh viện ra cộng đồng", bác sĩ Hải khuyến cáo.
10 ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ BỆNH TAY CHÂN MIỆNG
Tính đến đầu tháng 10, Việt Nam ghi nhận 61.821 trường hợp mắc tay chân miệng rải rác tại 63 tỉnh, thành phố, trong đó có 29.324 trường hợp nhập viện và 6 trường hợp tử vong tại 5 tỉnh, thành phố thuộc khu vực phía Nam.
Tình hình bệnh đang diễn biến khá phức tạp ở một số tỉnh, thành phố phía Nam. Đặc biệt, số ca bệnh chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi (chiếm 99,5%), trong đó hay gặp ở nhóm từ 1-5 tuổi, tuổi trẻ đi nhà trẻ và mẫu giáo (chiếm 79%) và dưới 1 tuổi (chiếm 17%).
Để tránh việc trẻ bị mắc bệnh cũng như gặp những biến chứng nguy hiểm, cha mẹ cần biết 10 điều sau:
1. Thủ phạm gây bệnh là gì?
Thạc sĩ, bác sĩ Phạm Hùng, Trưởng phòng Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), cho hay bệnh tay chân miệng là bệnh nhiễm virus cấp tính, gây ra do các loại virus thuộc nhóm đường ruột, gồm có Coxsackie, Echo và các virus đường ruột khác. Trong đó, thường gặp là virus đường ruột type 71 (EV71) và Coxsackie A16. Đặc biệt, virus EV71 có thể gây các biến chứng nặng và gây tử vong.2. Bệnh lây qua con đường nào?
Theo thạc sĩ Hùng, tay chân miệng lây truyền theo đường tiêu hóa và có khả năng gây thành dịch lớn, nguyên nhân là vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường yếu kém, đặc biệt là kỹ năng vệ sinh cho trẻ, chưa thực hiện rửa tay với xà phòng thường xuyên.3. Tay chân miệng đã có thuốc điều trị đặc hiệu?
Theo thạc sĩ Hùng, bệnh tay chân miệng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Vì vậy, việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và các biện pháp nhằm duy trì chức năng sống đối với các trường hợp nặng, đặc biệt có dấu hiệu suy tuần hoàn, hô hấp.4. Có vắc xin phòng bệnh chưa?
Bệnh cũng không có vắc xin dự phòng. Các biện pháp phòng bệnh vẫn được xem là cơ bản.5. Dấu hiệu nhận biết tay chân miệng
PGS.TS Bùi Vũ Huy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Nhiệt đới trung ương, cho hay biểu hiện của tay chân miệng là đứa trẻ thường mệt mỏi quấy khóc, sau 6-12 tiếng có sốt, thông thường là sốt nhẹ từ 37,5 đến 38 độ C, có một số bé không sốt hoặc chỉ sốt thoáng qua.Sau khi sốt từ 24-48 tiếng, trẻ có biểu hiện có nốt phỏng nước ở miệng, sau 1-2 giờ do các bé mút nên vỡ ra tạo vết loét trên niêm mạc lưỡi, xung quanh miệng, có thể thấy những ban đỏ xung quanh miệng.
Lòng bàn tay, lòng bàn chân có những nốt phỏng nổi cộm lên mặt da, cứng, chắc, những nốt này thường khô và đóng vảy sau 2-3 ngày,sau đó bong ra. Ngoài ra, các bé có thể có ban đỏ ở chân, mông, đùi, hoặc cẳng tay.
Ngoài các biểu hiện chính như trên, các bé còn nôn trớ, hắt hơi, chảy nước mũi, đi ngoài phân lỏng 2-3 lần trong ngày trong 2-3 ngày.
Bệnh thường diễn biến trong vòng 5 ngày sau đó đi vào trong giai đoạn ổn định, các vẩy trong lòng bàn tay bong ra, trẻ ăn trở lại. Tuy nhiên, một tỷ lệ (khoảng 1/1.000 trường hợp) có thể gặp biến chứng nặng.
6. Bệnh do chủng virus EV71 gây ra nguy hiểm thế nào?
TS Trần Đắc Phu, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế cho hay type virus gây bệnh tay chân miệng ở nước ta đang khiến nhiều người lo lắng là EV71, chiếm 21% số lượng bệnh nhân. Chủng virus này dễ gây biến chứng nguy hiểm cho người bệnh.Nhiễm EV71 thường liên quan đến các biến chứng thần kinh nặng và có thể dẫn đến tử vong vì virus này gây nhiễm và tấn công tế bào. Bệnh nhân nhiễm virus EV71 có nguy cơ gặp biến chứng thần kinh cao gấp 5 lần so với nhiễm các virus đường ruột khác gây bệnh tay chân miệng.
7. Việc cần làm đầu tiên khi phát hiện con bị tay chân miệng?
Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh tay chân miệng, cha mẹ cần đưa con đến cơ sở y tế để được khám và tư vấn, điều trị kịp thời hạn chế diễn biến nặng.Trẻ mắc bệnh cần được cách ly điều trị tại cơ sở y tế hoặc tại nhà nếu bệnh nhẹ. Cần giữ gìn vệ sinh cho trẻ, hạn chế bội nhiễm thêm các bệnh khác. Đồng thời, các gia đình không nên đưa trẻ đến trường trong thời gian bị bệnh để tránh lây nhiễm cho bạn cùng lớp.
8. Biện pháp phòng tránh tay chân miệng
Theo PGS Huy, bệnh chân tay miệng hay xảy ra ở lứa tuổi nhà trẻ. Bệnh do một số loại virus gây nên và được lây truyền qua đường tiêu hóa. Do đó, để phòng bệnh này, chúng ta phải thực hiện hai biện pháp chính:- Tăng cường vệ sinh, đặc biệt là rửa tay thường xuyên, dùng dụng cụ, bát đĩa riêng, huấn luyện cho các bé không mút tay, ngậm đồ chơi và vệ sinh đúng chỗ.
- Cần phát hiện kịp thời những bé trong nhà trẻ có biểu hiện ốm đau bất thường để được đi khám và cách ly ngay tránh lây truyền cho các học sinh khác.
9. Vệ sinh cho con như thế nào khi mắc tay chân miệng?
Cha mẹ nên tắm gội thường xuyên cho bé bị tay chân miệng, lưu ý nên chọn phòng kín gió. Khi tắm, cha mẹ nên chọn loại xà bông diệt khuẩn dành cho làn da nhạy cảm của bé. Cùng với đó, khi tắm nên cố gắng tránh để nước không chạm vào các nốt mụn khiến chúng bị vỡ ra. Không nên tắm nước lá bởi dễ gây bội nhiễm cho trẻ mắc bệnh.10. Làm thế nào để hạn chế biến chứng khi mắc tay chân miệng?
PGS Huy khuyến cáo không phải riêng bệnh tay chân miệng mà với bất cứ bệnh nào cũng cần thực hiện vệ sinh đầy đủ cho các bé để hạn chế biến chứng. Các bé mắc bệnh vẫn cần vệ sinh răng miệng, tắm như bình thường, tuy nhiên, thời gian nên rút ngắn lại và dùng nước ấm để tránh bị nhiễm lạnh. Ngoài ra, các gia đình cần phải chú ý cho con ăn uống đầy đủ, không phải kiêng bất kỳ loại thực phẩm nào. Chế độ dinh dưỡng tốt sẽ giúp con đủ sức đề kháng để chống lại bệnh tật.
HƠN 60.000 TRƯỜNG HỢP MẮC BỆNH TAY CHÂN MIỆNG
Chiều 9/10, tại buổi cung cấp thông tin cho báo chí, TS Trần Đắc Phu, Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, cho hay thông tin virus gây bệnh tay chân miệng đã biến chủng, biến đổi kiểu gen để tạo thành virus mới nguy hiểm hơn, lây lan nhanh hơn là không chính xác.Ông Phu khẳng định các type virus gây bệnh tay chân miệng ở nước ta đang khiến nhiều người lo lắng là EV71, chiếm 21% số lượng bệnh nhân. Chủng virus này dễ gây biến chứng nguy hiểm cho người bệnh.
Mặc dù bệnh tay chân miệng đang có diễn biến phức tạp, nhiều ca mắc mới nhưng theo thông tin từ Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), bệnh mới đang vào giai đoạn đầu mùa, vẫn được kiểm soát chặt chẽ.
TS Đặng Quang Tấn - Phó cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) - cho biết thêm ngoài EV71, các chủng EV khác là 20%.
Tính đến đầu tháng 10, cả nước ghi nhận 61.821 trường hợp mắc tay chân miệng rải rác tại 63 tỉnh, thành phố, trong đó có 29.324 trường hợp nhập viện và 6 trường hợp tử vong tại 5 tỉnh, thành phố thuộc khu vực phía Nam. So với năm 2017, số ca bị tay chân miệng cả nước giảm 18,9%, số trường hợp nhập viện giảm 14,9%.
Đêm ở bệnh viện Nhi Đồng 1 trong ngày dịch tay chân miệng bùng phát Dịch tay chân miệng, sởi bùng phát mạnh khiến khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP.HCM), luôn trong tình trạng quá tải, 2-3 bệnh nhi nằm cùng một giường.
Tuy nhiên, do tình hình bệnh diễn biến khá phức tạp, một số tỉnh, thành phố có số ca mắc bệnh cao, tăng nhanh trong các tuần gần đây như TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Đồng Tháp, Bà Rịa - Vũng Tàu, Long An, Đà Nẵng, Ninh Thuận, Quảng Ngãi, Tây Ninh và Hà Nội.
Đặc biệt, số ca bệnh chủ yếu ở trẻ dưới 10 tuổi (chiếm 99,5%), trong đó hay gặp ở nhóm từ 1-5 tuổi, tuổi trẻ đi nhà trẻ và mẫu giáo (chiếm 79%) và dưới 1 tuổi (chiếm 17%).
Bệnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc xin dự phòng. Bệnh thường lây lan nhanh vào tháng 9 đến tháng 11 hàng năm, đặc biệt là mùa đầu năm học mới do vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường còn thấp kém, đặc biệt là kỹ năng vệ sinh cho trẻ.
Do đó, nguy cơ lây truyền trong cộng đồng còn cao trong thời gian tới nếu người dân không tích cực, chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh để tránh gặp phải những nguy cơ đáng tiếc có thể xảy ra.
CÁCH PHÒNG TRÁNH BỆNH TAY CHÂN MIỆNG
- Rửa tay thường xuyên với xà phòng trước khi chuẩn bị thức ăn và ăn uống, trước khi cho trẻ nhỏ ăn, sau khi sử dụng nhà vệ sinh và sau khi thay tã cho trẻ, đặc biệt là sau khi tiếp xúc với các bọng nước.- Làm sạch môi trường bị ô nhiễm và các vật dụng bẩn (bao gồm cả đồ chơi) với xà phòng và nước, sau đó khử trùng bằng các chất tẩy rửa thông thường.
- Tránh tiếp xúc gần (ôm, hôn, dùng chung đồ dùng…) với trẻ em bị bệnh tay chân miệng cũng có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh.
- Không cho trẻ sơ sinh và trẻ em bị bệnh đi mẫu giáo, nhà trẻ, trường học hoặc nơi đông người cho tới khi khỏi bệnh..
- Theo dõi chặt chẽ tình trạng bệnh và chăm sóc y tế kịp thời nếu trẻ sốt cao, li bì, mất tỉnh táo.
- Che miệng và mũi khi hắt hơi và ho.
- Xử lý khăn giấy và tã lót đã dùng bằng cách bỏ vào thùng rác và thải bỏ rác đúng cách.
- Luôn lau dọn nhà cửa, nhà trẻ, trường học sạch sẽ.
Cục Y tế Dự phòng - Bộ Y tế